به گزارش مانا؛ در حالی که تنشهای ژئوپلیتیکی در غرب آسیا و دریای سرخ به اوج خود رسیده است، نشانههای آشکاری از تغییر جریانهای تجاری جهانی به سمت مسیرهای زمینی و ترکیبی جایگزین پدیدار شده است. ارزیابیهای جدید بانک جهانی و تحرکات دیپلماتیک کشورهای منطقه حاکی از آن است که کریدور میانی یا مسیر ترانسکاسپینو پروژههای ریلی شرق مدیترانه با سرعتی فزاینده در حال جایگزینی مسیرهای سنتی هستند. این تحولات، در حالی رقم میخورد که نقش ایران به عنوان کریدور ترانزیتی سنتی در معرض تهدید قرار گرفته و ترکیه به عنوان «دروازه نهایی» اروپا، وزن ژئواکونومیک خود را به طرز چشمگیری افزایش داده است.کریدور میانی شاهراه جدید در برابر شوکهای ژئوپلیتیکیبر اساس ارزیابی صورتگرفته توسط بانک جهانی، کریدور میانی که چین و آسیای مرکزی را از طریق قزاقستان، دریای کاسپین، آذربایجان و گرجستان به ترکیه و سپس اروپا متصل میکند، تا سال 2030 میتواند تحولی بنیادین در تجارت منطقه ایجاد کند. تکمیل این مسیر، تجارت میان آذربایجان، گرجستان و قزاقستان را 37 درصد و تجارت این کشورها با اتحادیه اروپا را 28 درصد افزایش خواهد داد. خود بانک جهانی نیز این کریدور را «سپری در برابر شوکهای ژئوپلیتیکی به زنجیره تأمین» توصیف کرده است.نکته کلیدی در این میان، جایگاه ممتاز ترکیه است. آنکارا که به عنوان «دروازه نهایی» این کریدور به بازار اروپا عمل میکند، مستقیماً از افزایش ناامنی در اطراف ایران، خلیج فارس و دریای سرخ سود میبرد. به عبارت دیگر، هر گونه اختلال در مسیرهای جنوبی، مستقیماً به افزایش وزن ژئواکونومیک ترکیه منجر میشود. سقوط آزاد کانال سوئز؛ زنگ خطر برای مسیرهای سنتیتأثیر بحرانهای منطقهای بر مسیرهای رقیب، به وضوح در آمار کانال سوئز قابل مشاهده است. گزارشها نشان میدهد که در سال 2024، درآمد این کانال از 10.25 میلیارد دلار به تنها 3.991 میلیارد دلار کاهش یافته است؛ یعنی سقوطی معادل دو سوم. همچنین تعداد کشتیهای عبوری از بیش از 26 هزار فروند به 13,213 فروند رسید که نشاندهنده کاهش 50 درصدی تردد دریایی است.پیام این آمار تنها به مصر محدود نمیشود؛ بلکه هشدار بزرگی برای کل منطقه از جمله ایران است. هنگامی که مسیرهای سنتی دریایی ناامن میشوند، بازار به سرعت به دنبال مسیرهای جایگزین زمینی و ترکیبی میگردد. ترکیه، با قرار گرفتن هم در کریدور میانی و هم در محور اتصال آسیا به اروپا، یکی از نخستین برندگان این جابهجایی تاریخی خواهد بود.احیای راهآهن حجازدر اقدامی بیسابقه، ترکیه، سوریه و اردن با امضای یک تفاهم سهجانبه، پروژه نوسازی و اتصال شبکههای حملونقل خود را کلید زدهاند. هدف نهایی این طرح، شکلدهی به یک کریدور پیوسته از جنوب اروپا تا خلیج فارس است. مقامات ترکیه اعلام کردهاند که این شبکه در صورت تکمیل طی چهار تا پنج سال آینده، میتواند به شبکه ریلی عربستان نیز متصل شود و وابستگی منطقه به تنگه هرمز را کاهش دهد.مهمترین محور این طرح، احیای راهآهن تاریخی حجاز (کریدور اروپا – شام – اردن – عربستان) است. این پروژه تنها محدود به ریل نیست و توسعه جادهها، حملونقل دریایی، لجستیک مرزی و ارتقای بنادر را نیز در بر میگیرد. شروع مطالعات و تفاهمات اولیه برای بازسازی این مسیر، در کنار تلاش برای بهرهبرداری از مسیرهای جایگزین دیگر منطقه، نشان میدهد که کشورها به خوبی فهمیدهاند که باید خود را برای «کاهش وابستگی به مسیر بینالمللی تنگه هرمز» آماده کنند.گامی عملیاتی: اولین قطار بلوکی ترکیه به چیندر تازهترین تحول عملیاتی در راستای تقویت کریدور میانی، اولین قطار کامل بلوکی از منطقه اژه ترکیه به چین حرکت کرد. این قطار که در تاریخ 15 آوریل 2026 (حدود یک ماه پیش) از ازمیر به مقصد شانگهای به حرکت درآمد، حامل 50 کانتینر 40 فوتی است که برای اولین بار صادرات صنعتی غرب ترکیه را مستقیماً وارد شبکه ریلی چین میکند.این سرویس که توسط شرکت Pasifik Eurasia راهاندازی شده، نخستین اتصال ریلی مستقیم منطقه اژه به بازار چین محسوب میشود و جایگاه این منطقه صنعتی و بندری را در تجارت آسیایی ارتقا میبخشد.ایران در آستانه تصمیمگیری بزرگمجموعه این تحولات از جمله رشد کریدور میانی، سقوط کانال سوئز، احیای راهآهن حجاز و راهاندازی قطارهای مستقیم ترکیه به چین، تصویر روشنی از آینده ترانزیت منطقه ترسیم میکند: جهان در حال ساخت مسیرهای مستقلی است که از گلوگاههای سنتی مانند کانال سوئز و تنگه هرمز عبور نمیکند.اگرچه مسیرهای زمینی در شرایط عادی نمیتوانند به طور کامل جایگزین مسیرهای دریایی ارزانقیمت شوند، اما در شرایط بحرانی و ویژه، این کریدورهای زمینی به کاهش فشار بر تقاضای حملونقل کمک کرده و معماری ژئوپلیتیک منطقه را دگرگون خواهند کرد. در این معادله جدید، ایران با دو گزینه روبروست: یا با سرمایهگذاری در نوسازی ناوگان ریلی و ترانزیتی خود و ارائه تعرفههای رقابتی، جایگاه از دست رفته را بازپس گیرد و یا شاهد عبور تاریخ از کنار خود باشد؛ تاریخی که هماکنون قطارهای آن از مسیرهای جایگزین در حرکتند.
فارس
بلاگ خبری مکران آریا دریا
