امارات همچنان می تواند یکی از شرکای مهم تجاری ایران باقی بماند، اما تبدیل این کشور به شاهراه انحصاری تجارت خارجی، پس از تجربه جنگ رمضان و اختلال های اخیر، تصمیمی پرریسک و پرهزینه خواهد بود.
تین نیوز |
محمدمهدی کریمی قهی :
اختلال های تجاری ناشی از جنگ رمضان و تنش های منطقه ای بار دیگر نشان داد که وابستگی بیش از حد به یک مسیر و یک کشور واسطه، می تواند تجارت خارجی کشور را در معرض شوک قرار دهد.
به گزارش تین نیوز، کارشناسان معتقدند آینده تجارت ایران نه در بازگشت به مدل قدیمی مبتنی بر امارات، بلکه در توزیع ریسک میان کریدورهای مختلف و استفاده از ظرفیت سایر کشورهای همسایه و مستعد قرار دارد.
جنگ رمضان و اختلال های ایجاد شده در مسیرهای تجاری جنوب خلیج فارس، یک واقعیت مهم را بار دیگر به سیاست گذاران ایرانی یادآوری کرد؛ اقتصاد ایران نمی تواند تجارت خارجی خود را به یک گلوگاه جغرافیایی و یک کشور واسط گره بزند.
در دو دهه گذشته، امارات به مهمترین مرکز واسطه گری تجارت خارجی ایران تبدیل شده است؛ مدلی که بخش بزرگی از واردات و صادرات کشور را به خدمات بازصادراتی و شرکت های واسطه در دبی وابسته کرده است. هرچند این الگو در سال های تحریم بخشی از نیازهای تجاری ایران را پوشش داد، اما هزینه های سنگین اقتصادی و ریسک های ژئوپلیتیکی قابل توجهی نیز ایجاد کرد.
برآوردها نشان می دهد حجم تجارت ایران و امارات در سال های اخیر به حدود ۲۵ میلیارد دلار رسیده است، اما بخش قابل توجهی از این مبادلات مربوط به صادرات مجدد و تجارت واسطه ای بوده است؛ فرآیندی که بخشی از ارزش افزوده تجارت خارجی ایران را به اقتصاد امارات منتقل می کند و هزینه مبادلات را افزایش می دهد.
تحولات اخیر نشان داد که هرگونه اختلال در مسیرهای جنوبی می تواند زنجیره تأمین کشور را با مشکل مواجه کند. این موضوع به ویژه برای اقتصادی که بخش بزرگی از تجارت آن از یک هاب منطقه ای عبور می کند، به یک تهدید جدی تبدیل می شود.
در مقابل، ایران از ظرفیت های گسترده ای برای تنوع بخشی به مسیرهای تجاری برخوردار است.
در غرب کشور، عراق می تواند به یکی از مهم ترین دروازه های تجاری ایران تبدیل شود. بندر ام القصر عراق طی سال های اخیر به بزرگ ترین بندر کانتینری این کشور تبدیل شده و تنها ترمینال اصلی آن تاکنون بیش از چهار میلیون TEU کانتینر جابه جا کرده است و قابلیت پذیرش کشتی های ۱۴ تا ۱۶ هزار TEU را نیز دارد.
در شرق کشور نیز پاکستان ظرفیت های مهمی در اختیار ایران قرار می دهد. بندر کراچی همچنان اصلی ترین بندر تجاری پاکستان و یکی از بزرگ ترین بنادر منطقه محسوب می شود و می تواند به عنوان مکمل مسیرهای جنوبی ایران ایفای نقش کند.
در کنار آن، بندر گوادر نیز در قالب پروژه کریدور اقتصادی چین و پاکستان توسعه یافته و به عنوان یک بندر آب عمیق برای اتصال به بازارهای آسیای جنوبی و شرق آسیا در حال گسترش است.
البته کارشناسان تاکید دارند که گوادر هنوز با چالش هایی در حوزه زیرساخت و امنیت مواجه است و نمی تواند در کوتاه مدت جایگزین کامل مسیرهای موجود شود، اما توسعه تدریجی آن می تواند بخشی از ریسک تمرکز تجارت را کاهش دهد.
با این حال، امارات همچنان می تواند یکی از شرکای مهم تجاری ایران باقی بماند، اما تبدیل این کشور به شاهراه انحصاری تجارت خارجی، پس از تجربه جنگ رمضان و اختلال های اخیر، تصمیمی پرریسک و پرهزینه خواهد بود.
راهبرد منطقی برای ایران، ایجاد شبکه ای از مسیرهای موازی شامل عراق و بندر ام القصر، پاکستان و بنادر کراچی و گوادر، ترکیه و کریدورهای اروپایی و همچنین مسیرهای شمالی به سمت روسیه و قفقاز است؛ شبکه ای که در آن هیچ کشور یا بندری قادر نباشد تجارت خارجی ایران را همچون امارات در جنگ تحمیلی سوم گروگان بگیرد.
*محمدمهدی کریمی قهی کارشناس ترانزیت و حمل و نقل
بلاگ خبری مکران آریا دریا
