تکمیل کریدور جنوب–شمال می تواند ایران را به مسیر اصلی ترانزیت کالا میان روسیه و آب های گرم اقیانوس هند بدل کند؛ ظرفیتی که بنادر شمال کشور نقشی کلیدی در آن دارند.
تین نیوز |
در دو دهه اخیر، موضوع فعال سازی ظرفیت ترانزیتی ایران در کریدور جنوب–شمال بارها در ادبیات رسانه ای دولت ها مطرح شده است؛ اما آمار و ارقام وعده داده شده هنوز به واقعیت تبدیل نشده اند. تکمیل این کریدور می تواند دسترسی روسیه و کشورهای اروپای شمالی را به آب های گرم اقیانوس هند فراهم کند؛ موضوعی که از دیرباز یکی از چالش های ژئوپلیتیکی روسیه بوده است.
به گزارش تین نیوز، کریدور بین المللی جنوب–شمال (INSTC) یکی از پروژه های کلیدی در معادلات ژئوپلیتیک و اقتصاد جهانی است. این مسیر با هدف اتصال روسیه و کشورهای اروپای شمالی به آب های گرم اقیانوس هند طراحی شده و می تواند جایگزینی کارآمد برای مسیرهای سنتی تجارت بین الملل باشد. ضعف جغرافیایی روسیه در دسترسی به آب های آزاد، این کشور را از دیرباز به سمت جستجوی راه های جنوبی سوق داده است؛ موضوعی که حتی در جنگ های ایران و روسیه در دوره قاجار نیز ریشه داشت.
از زمان امپراتوری روسیه تزاری، تلاش برای رسیدن به آب های گرم جنوبی یکی از اهداف راهبردی این کشور بوده و حتی در جنگ های ایران و روسیه در دوره قاجار نیز نقش مهمی ایفا کرده است. امروز نیز این هدف در قالب سه مسیر ترانزیتی از طریق ایران دنبال می شود:
مسیر قفقاز
این مسیر از بندر شهید رجایی بندرعباس آغاز شده و با عبور از رشت به آستارا می رسد. پروژه رشت–آستارا حلقه مفقوده این مسیر است که با تأخیر مواجه شده. تنش های سیاسی ایران و جمهوری آذربایجان و درگیری های قفقاز جنوبی، آینده این مسیر را با تردید روبه رو کرده است.
مزیت: کوتاه ترین مسیر زمینی از بندرعباس به آستارا و اتصال مستقیم به روسیه.
چالش: تنش های سیاسی ایران–آذربایجان و درگیری های قفقاز جنوبی، امنیت این مسیر را شکننده کرده است.
نتیجه: در کوتاه مدت، قابلیت اتکا محدود دارد.
مسیر آسیای میانه
این مسیر از طریق ترکمنستان و قزاقستان به بخش مرکزی روسیه متصل می شود. خطوط ریلی سرخس و اینچه برون فعال هستند و در طرح «یک کمربند یک جاده» چین نیز نقش دارند. همچنین خط ریلی چابهار–مشهد در حال تکمیل است. هرچند این مسیر برای مراکز صنعتی غرب روسیه توجیه اقتصادی ندارد، اما می تواند برای انتقال گاز روسیه به هند، چین و جنوب شرق آسیا اهمیت ویژه ای داشته باشد.
مزیت: اتصال ایران به ترکمنستان و قزاقستان و پیوند با طرح «یک کمربند یک جاده» چین.
چالش: فاصله زیاد تا مراکز صنعتی غرب روسیه (مسکو و سن پترزبورگ) و هزینه بالای انتقال کالا.
فرصت: مناسب برای انتقال انرژی (گاز روسیه) به هند، چین و جنوب شرق آسیا.
مسیر دریای خزر
دریای خزر فرصتی برای دور شدن از تنش های قفقاز فراهم می کند. بندر آستاراخان روسیه، بزرگ ترین بندر این کشور در خزر، ارتباط مستقیم با ایران دارد و از طریق رود ولگا و کانال ولگا–دن به دریای سیاه متصل می شود. اتصال ریلی بندر کاسپین به رشت می تواند مسیر مستقیم ایران–روسیه را تکمیل کند و جایگاه بنادر شمال ایران را در ترانزیت منطقه ای پررنگ تر سازد.
مزیت: ارتباط مستقیم ایران با بندر آستاراخان روسیه و اتصال به رود ولگا و کانال ولگا–دن.
فرصت: تکمیل اتصال ریلی بندر کاسپین به رشت، مسیر مستقیم ایران–روسیه را فراهم می کند.
نتیجه: امن ترین و اقتصادی ترین گزینه برای تقویت جایگاه ایران در ترانزیت منطقه ای.
جایگاه بنادر شمال ایران
بنادر شمالی ایران (انزلی، کاسپین، نوشهر و امیرآباد) می توانند به هاب ترانزیتی کریدور جنوب–شمال تبدیل شوند. اتصال این بنادر به شبکه ریلی کشور، علاوه بر افزایش ظرفیت ترانزیت کالا، ایران را به حلقه ای کلیدی در زنجیره تأمین جهانی بدل خواهد کرد.
پیامدهای اقتصادی و ژئوپلیتیکی
برای ایران: افزایش درآمدهای ترانزیتی، تقویت جایگاه ژئوپلیتیک و کاهش وابستگی به مسیرهای پرتنش قفقاز.
برای روسیه: دسترسی پایدار به آب های گرم و مسیر جایگزین برای تجارت با هند و جنوب آسیا.
برای منطقه: ایجاد رقابت جدید با مسیرهای سنتی مانند کانال سوئز و افزایش اهمیت خزر در معادلات انرژی و تجارت.
هر سه مسیر قفقاز، آسیای میانه و دریای خزر مزایا و چالش های خاص خود را دارند. توجه به ظرفیت بنادر شمال کشور و تکمیل زیرساخت های ریلی می تواند ایران را به بازیگری کلیدی در کریدور جنوب–شمال تبدیل کند.
بلاگ خبری مکران آریا دریا
