تلاش کشورهای خلیج فارس برای کاهش وابستگی به تنگه هرمز
با ادامه درگیری ها در منطقه و ورود جنگ به پنجمین ماه، کشورهای تولیدکننده نفت در خلیج فارس اجرای پروژه های زیرساختی گسترده ای را آغاز کرده اند تا صادرات نفت خود را از مسیرهایی غیر از تنگه هرمز انجام دهند.
بر اساس گزارش ها، طی سال های گذشته ایران بارها تهدید کرده است که در صورت تشدید تنش ها می تواند عبور کشتی ها از تنگه هرمز را محدود کند یا برای عبور نفتکش ها هزینه هایی تحت عنوان عوارض یا هزینه های امنیتی در نظر بگیرد. همین موضوع باعث شده کشورهای منطقه به دنبال مسیرهایی باشند که وابستگی آن ها به این آبراه استراتژیک را کاهش دهد.
هدف اصلی این پروژه ها، ایجاد مسیرهای زمینی و دریایی جدید برای انتقال نفت و کالا به بازارهای جهانی و کاهش تأثیر هرگونه بحران احتمالی در تنگه هرمز بر صادرات انرژی است.
پروژه های جدید امارات، عراق و عربستان
در حال حاضر، دو پروژه بزرگ انتقال نفت در امارات متحده عربی و عراق وارد مراحل اجرایی شده اند و عربستان سعودی نیز به دنبال توسعه ظرفیت خطوط لوله موجود خود است.
علاوه بر خطوط لوله، امارات برنامه ساخت یک بندر جدید در سواحل دریای عرب را نیز دنبال می کند تا بخش بیشتری از واردات و صادرات این کشور بدون نیاز به عبور از تنگه هرمز انجام شود.
این مجموعه پروژه ها نشان می دهد کشورهای عربی حوزه خلیج فارس در حال طراحی شبکه ای جدید از زیرساخت های انرژی هستند که بتواند در شرایط بحرانی، صادرات نفت را بدون وابستگی کامل به این آبراه ادامه دهد.
پیش بینی گلدمن ساکس از آینده صادرات نفت
الکساندرا پائولوس، تحلیلگر مؤسسه مالی گلدمن ساکس، اعلام کرده است که اگر پروژه های در دست اجرا طبق برنامه پیش بروند، تا پایان سال ۲۰۲۷ ظرفیت خطوط لوله جایگزین به اندازه ای خواهد رسید که امکان انتقال حدود ۴۵ درصد از صادرات نفت کشورهای خلیج فارس را بدون عبور از تنگه هرمز فراهم کند.
به گفته این تحلیلگر، سرعت اجرای پروژه های زیرساختی در خاورمیانه نسبتاً بالا است و در صورت ادامه روند فعلی، تا پایان سال ۲۰۲۸ میزان نفتی که از مسیرهای جایگزین منتقل می شود، می تواند به حدود ۷.۳ میلیون بشکه در روز برسد.
این رقم معادل حدود ۶۰ درصد صادرات نفت خلیج فارس خواهد بود؛ موضوعی که می تواند وابستگی منطقه به تنگه هرمز را به شکل قابل توجهی کاهش دهد.
پروژه بزرگ خط لوله غرب به شرق امارات
یکی از مهم ترین پروژه های در حال اجرا، خط لوله غرب به شرق امارات است.
بر اساس گزارش ها، این پروژه تاکنون حدود ۵۰ درصد پیشرفت فیزیکی داشته و شیخ خالد بن محمد بن زاید، ولیعهد امارات، دستور داده است عملیات ساخت آن تا سال ۲۰۲۷ به پایان برسد.
این خط لوله به طول ۲۵۲ مایل (حدود ۴۰۵ کیلومتر) در امتداد خط لوله موجود فجیره احداث می شود.
پس از بهره برداری، ظرفیت انتقال نفت از مسیر زمینی امارات تقریباً دو برابر خواهد شد و به حدود ۳.۶ میلیون بشکه در روز می رسد.
امارات: سرمایه گذاری برای عبور از گلوگاه های انرژی
سلطان الجابر، مدیرعامل شرکت ملی نفت ابوظبی (ADNOC)، معتقد است تحولات اخیر نشان داده سرمایه گذاری امارات روی مسیرهای جایگزین تصمیم درستی بوده است.
او در سخنرانی خود در شورای آتلانتیک در ماه مه اعلام کرد که بخش بزرگی از انرژی جهان همچنان از تعداد محدودی گلوگاه عبور می کند و دقیقاً به همین دلیل امارات بیش از یک دهه پیش تصمیم گرفت در زیرساخت هایی سرمایه گذاری کند که امکان دور زدن تنگه هرمز را فراهم می کنند.
به گفته الجابر، هدف این سرمایه گذاری ها افزایش امنیت عرضه انرژی و کاهش ریسک های ناشی از بحران های ژئوپلیتیکی است.
عراق به دنبال بزرگ ترین پروژه انتقال نفت
در کنار امارات، عراق نیز اجرای پروژه ای بسیار بزرگ تر را آغاز کرده است. این کشور ساخت خط لوله بصره-حدیثه را در دستور کار قرار داده است؛ پروژه ای که طول آن به ۴۳۵ مایل (حدود ۷۰۰ کیلومتر) می رسد.
بر اساس برنامه ریزی ها، این خط لوله به شبکه انتقال نفت کشورهای اردن، سوریه و ترکیه متصل خواهد شد. ظرفیت انتقال این پروژه روزانه ۲.۵ میلیون بشکه نفت خام اعلام شده است.
محمد شیاع السودانی، نخست وزیر عراق، این پروژه را راهکاری برای حفاظت از صادرات نفت این کشور در برابر بحران های منطقه ای توصیف کرده است.
وزارت نفت عراق نیز اعلام کرده عملیات اجرایی این پروژه از ابتدای ماه مه آغاز شده و تاکنون حدود ۱.۵ میلیارد دلار برای اجرای آن اختصاص یافته است.
این طرح نخستین بار در سال ۲۰۲۴ تصویب شد، اما هنوز زمان مشخصی برای پایان عملیات ساخت آن اعلام نشده است.
عربستان نیز ظرفیت خطوط لوله خود را افزایش می دهد
عربستان سعودی نیز هم زمان با اجرای این پروژه ها، بررسی هایی را برای افزایش ظرفیت خطوط لوله انتقال نفت خود به سمت دریای سرخ آغاز کرده است.
بر اساس گزارش منابع آگاه به خبرگزاری رویترز، ریاض در حال انجام مذاکرات اولیه با کشورهای همسایه است تا ظرفیت این خطوط لوله را به حدود ۹ میلیون بشکه در روز افزایش دهد.
در صورت اجرای این طرح، بخش بزرگی از نفت صادراتی عربستان بدون عبور از تنگه هرمز به بازارهای جهانی خواهد رسید.
امارات به دنبال ساخت بندر جدید در دریای عرب
علاوه بر پروژه های خطوط لوله، امارات برنامه ساخت یک بندر و ترمینال کانتینری جدید در سواحل دریای عرب را نیز دنبال می کند.
روزنامه فایننشال تایمز گزارش داده است که هدف از احداث این بندر، انتقال بخش بیشتری از واردات و صادرات کالا بدون نیاز به عبور از تنگه هرمز است.
این بندر قرار است به رقیبی برای بندر جبل علی، بزرگ ترین بندر تجاری امارات، تبدیل شود و وابستگی این کشور به مسیر فعلی تجارت دریایی را بیش از پیش کاهش دهد.
آیا تنگه هرمز اهمیت خود را از دست می دهد؟
با وجود سرمایه گذاری های گسترده در مسیرهای جایگزین، کارشناسان معتقدند تنگه هرمز همچنان جایگاه راهبردی خود را حفظ خواهد کرد.
برآوردها نشان می دهد حتی پس از تکمیل پروژه های جدید نیز روزانه بین ۷ تا ۹ میلیون بشکه نفت و فرآورده های نفتی همچنان از این آبراه عبور خواهند کرد.
به همین دلیل، هرگونه تنش یا اختلال در تنگه هرمز همچنان می تواند بر بازار جهانی انرژی اثرگذار باشد.
چالش جدید؛ امنیت دریای سرخ
کارشناسان همچنین هشدار می دهند که موفقیت بخشی از این پروژه ها به امنیت مسیرهای دریای سرخ نیز وابسته است. در هفته های اخیر، حوثی های یمن که از حمایت ایران برخوردار هستند، تهدید کرده اند حملات خود را به تنگه باب المندب گسترش خواهند داد.
این موضوع نشان می دهد حتی اگر وابستگی به تنگه هرمز کاهش یابد، امنیت سایر مسیرهای دریایی منطقه نیز همچنان یکی از چالش های مهم صادرات انرژی باقی خواهد ماند.
کشورهای عربی حوزه خلیج فارس با سرعت در حال بازطراحی نقشه انتقال انرژی در منطقه هستند. سرمایه گذاری های گسترده امارات، عراق و عربستان سعودی در خطوط لوله، بنادر و مسیرهای جایگزین نشان می دهد این کشورها به دنبال کاهش ریسک های ناشی از وابستگی به تنگه هرمز هستند؛ آبراهی که سال ها مهم ترین مسیر صادرات نفت جهان بوده است.
با این حال، حتی در صورت تکمیل تمامی پروژه های برنامه ریزی شده، تنگه هرمز همچنان یکی از حیاتی ترین گذرگاه های انرژی جهان باقی خواهد ماند و بخش قابل توجهی از صادرات نفت منطقه همچنان از این مسیر انجام خواهد شد. از سوی دیگر، تهدیدهای امنیتی در دریای سرخ و باب المندب نیز نشان می دهد تنوع بخشی به مسیرهای صادرات انرژی اگرچه می تواند بخشی از ریسک ها را کاهش دهد، اما به تنهایی قادر به حذف کامل چالش های ژئوپلیتیکی منطقه نخواهد بود.
بلاگ خبری مکران آریا دریا
