در سال 1874 سازمان بزرگ راهها و راههای آبی درون سرزمینی روسیه تزاری طی نامه ای به وزارت راه آهن پیشنهاد احداث کانال آبی دریایی بین رود ولگا و دریای مازندران را داد. اگرچه ساخت این کانال نزدیک به چهل سال به طول انجامید اما در همان 17 سال نخست بطور غیر رسمی مورد بهره برداری قرار گرفت. طول این کانال 188 کیلومتر، عرض آن بین 100 الی 120 متر و عمق آن در ناحیه رودخانه ای 4.7 و در بخش دریایی آن 5.1 بوده است ( در حال حاضر عمق دریایی آن با تراز منفی28.5- متر 4 متر است). از مجموع 188 کیلومتر کانال ولگا – کسپی 102 کیلومتر در دریای مازندران و 86 کیلومتر در رودخانه ولگا قرار دارد و بیشترین کاهش سطح تراز در بخش دریایی آن می باشد.با احداث این کانال و متعاقبا کانال های ولگا-بالت و ولگا-دن دریای مازندران به ترتیب به دریای بالتیک و دریای سیاه متصل شد .
به گفته مقامات دریایی شوروی سابق این کانال برای کشتیرانی درون سرزمینی شوروی مانند کانال سوئز حیاتی می باشد. در پی کاهش سطح تراز آب دریای مازندران عمق این کانال در بعضی مناطق بسیار کم و چالش بسیار جدی را برای دولت روسیه به وجود آورد و کشتی های زیادی در طول مسیر این کانال به گل نشستند.در بعضی از مناطق عمق کانال تا 3.5 متر نیز کاهش یافت و بسیاری از کشتی ها بیش از یک سوم ظرفیت بارگیری خود را از دست دادند.
با توجه به اهمیت و جایگاه این کانال برای تجارت دریایی استانهای جنوبی روسیه بویژه استان آستاراخان در سال 2023 میلادی زمانی که سطح تراز به منفی 28.5 نسبت به دریای بالتیک رسیده بود،رئیس جمهور روسیه، پوتین، دستور لایروبی کانال رود ولگا جهت دستیابی به عمق 4.7 را صادر کرد و در همین راستا شش فروند لایروب از بخش خصوصی و دوازده فروند لایروب از طرف شرکت ملی بنادر روسیه(ROSMOPORT) جهت عملیات لایروبی به منطقه کانال ولگا –کسپی اعزام و اقدام به عملیات نمودند.
شایان ذکر است که تنها 30 کلیومتر از 188 کیلومتر این کانال که عمدا در بخش دریایی آن است با کمبود عمق لازم برای ناوبری مواجه است. بر اساس برآورد اولیه برای رسیدن به این عمق نیاز به 12 میلیون متر مکعب لایروبی بود که تنها 7 میلیون متر مکعب آن محقق شد. شرکت ملی بندرهای روسیه برای سال 2025 حدود 13.1 میلیون مترمکعب لایروبی نگهداری برآورد کرده که 7.5 میلیون متر مکعب آن جهت لایروبی کانال ولگا-کسپی پیش بینی شده است. مقامات دریایی روسیه عملیات لایروبی نگهداری این مسیر را تا سال 2027 هدف گذاری کردند و پس از آن منتظر رخدادهای طبیعی در حوزه دلتای ولگا خواهد بود که آیا به عملیات لایروبی ادامه دهند یا خیر.
بر اساس برآوردی که توسط شرکت ملی بندرهای روسیه(ROSMOPORT)روسیه از عملیات لایروبی انجام شده بود در پایان سال 2023 رسیدن به عمق آبخور 4.5 متر قابل دستیابی بود، اما در پایان این سال علیرغم به کارگیری 18 فروند انواع لایروب و عملیات لایروبی 24 ساعته موفق به ایجاد آبخور 4.2 شدند.در حال حاضر که سطح تراز منفی 28.80 نسبت به دریای بالتیک است عمق آبخور این کانال 3.8 است و در صورت وزش بادهای جنوبی و جنوب غربی در پیشروی آب دریا به داخل کانال ولگا- کسپی کشتی ها قادر به تردد در آن با آبخور 4.1 نیز می باشند.
جایگاه و تاب آوری بندرهی دریای مازندران در صورت رسیدن سطح تراز به منفی 5/30 متر ( شهید رجایی)در این صورت بسیاری از بندرها نه تنها بدلیل کاهش عمق آب و آبخور با چالش جدی مواجه خواهند شد بلکه از لحاظ استحکام و مقاومت اسکله های خود نیز مشگل خواهند داشت و قادر نخواهند بود پای اسکله های خود را بدلیل فرار مصالح و ناپداری آنها تعمیق سازی نمایند.مجموعه بندرهای آستراخان و همچنین بندر ماخاچکالا روسیه کارایی خود را از دست خواهند داد. بندر قدیم قزاقستان نیز دیگر نمی تواند به عملیات خود ادامه دهد، اما بندر جدید آکتائو و بندر یا در واقع پایانه نفتی کوریک وضعیت خوبی خواهند داشت.
بندر جدید بین المللی ترکمنباشی کشور ترکمنستان با داشتن عمق منفی 6 در صورت کاهش تراز به منفی 5/30 قادر به ادامه حیات خود خواهد بود. این بندر دارای خط منظم کشتی رو رو و روپکس با بندر آلت آذربایجان می باشد و حفظ آن برای این کشور بسیار حیاتی می باشد ضمن آنکه بندر ترکمنباشی در کریدور میانی دریای مازندران قرار دارد . در میان بنادر کشور آذربایجان بندر بوسان در وضعیت خوبی نخواهد بود ، اما بندر جدید الت دارای وضعیت خوبی است . این بندر بیشترین تاب آوری را در مواجه شدن با کاهش سطح تراز آب در میان بنادر فعلی این دریا دارد.در میان بندرهای ایرانی بندر آستارا نه تن
بلاگ خبری مکران آریا دریا
