صنعت دریایی سالهاست که با موضوع تحریمها دستوپنجه نرم میکند. در یک نگاه، سایه تحریمها، توقیف کشتیها و ثبت پرچمها برای دور زدن تحریمها بر سر ناوگان سنگینی میکند. در این میان، ناوگان سایه نیز با تسلط بیشتر بر راهکارهای تجربی، روزبهروز مسیرهای تازهای برای عبور از تحریمهای غرب پیدا میکند.
امروزه نحوه اجرای تحریمها نیز تغییر کرده است. واقعیت جدید اجرای تحریمهای دریایی این است که صنعت دریایی دیگر با این پرسش روبهرو نیست که «آیا میتوان کشتیهای تحریمشده را پیدا کرد یا نه؟» بلکه پرسش اصلی این است که «آیا آنچه پیدا میکنید قابل اثبات است یا خیر؟»
اختصاصی مانا
اجرای تحریمها وارد مرحلهای جدید شده است
در سال ۲۰۲۵ دامنه تحریمها چشمگیر بود. در ۱۰ ژانویه ۲۰۲۵، دفتر کنترل داراییهای خارجی وزارت خزانهداری آمریکا (OFAC) ۱۸۳ کشتی را تحریم کرد که ۱۵۸ نفتکش آنها به صادرات انرژی روسیه مرتبط بودند.
اتحادیه اروپا طی پنج بسته تحریمی متوالی در طول سال ۲۰۲۵، فهرست کشتیهای تحریمی خود را به حدود ۶۰۰ فروند رساند. بریتانیا نیز در چند مرحله بیش از ۲۰۰ کشتی را تحریم کرد. تا پایان سال، مجموع تحریمهای غرب از ۱۴۰۰ فروند کشتی فراتر رفت.
دیوید او سالیوان، نماینده تحریمهای اتحادیه اروپا، اعلام کرد کشتیهای تحریمشده پس از درج در فهرست، حدود ۷۳ درصد کاهش در توانایی حمل نفت روسیه را تجربه میکنند. درآمدهای نفت و گاز روسیه در سال ۲۰۲۵ نسبت به سال قبل ۲۴ درصد کاهش یافت و به ۸.۴۸ تریلیون روبل رسید. در این سال، کسری بودجه روسیه به بالاترین رقم از سال ۱۹۹۶ تاکنون رسید. آژانس بینالمللی انرژی گزارش داد که قیمت نفت روسیه تا نوامبر، بهطور میانگین به ۴۳.۵۲ دلار در هر بشکه سقوط کرد؛ پایینترین سطح از زمان آغاز تهاجم به اوکراین.
تحریم و توقیف در دو سطح متفاوت عمل میکنند. افزودن یک کشتی به فهرست تحریمهای اداره کنترل داراییهای خارجی آمریکا (OFAC) نیازمند معیار معقول است؛ اما توقیف همان کشتی در آبهای بینالمللی یا تعقیب قضایی اپراتورهای آن در دادگاه فدرال آمریکا، مستلزم مستندات و ادلهای بسیار محکمتر است.
مشکل دیگر یافتن کشتیها نیست
امروزه دادههای نظارت دریایی بیش از هر زمان دیگری در دسترس است. دستگاههای ماهوارهای هر روز دهها میلیون کیلومتر مربع تصویر اپتیکی و راداری جمعآوری میکنند.
یک ماهواره تصویری از یک کشتی در زمان و مکان مشخص ثبت میکند؛ این تنها یک نقطه داده است. برای آنکه این داده در اجرای تحریمها معنا پیدا کند، تحلیلگر باید به مجموعهای از پرسشها پاسخ دهد: این کشتی کدام است؟ آیا مسیر AIS با تصویر ثبتشده همخوانی دارد؟ آیا کشتی هویت، پرچم یا سیگنال پخش خود را تغییر داده است؟ آیا در مکانی قرار دارد که اسنادش ادعا میکند؟ آیا فعالیتی انجام میدهد که مدارکش نشان میدهد؟
مشکل اینجاست که کشتیهایی که بیشترین اهمیت را برای اجرای تحریمها دارند، دقیقاً همانهایی هستند که اپراتورهایشان بیشترین تلاش را برای اخلال در پاسخ به این پرسشها انجام میدهند.
مرکز پژوهش انرژی و هوای پاک اعلام کرد ۱۱۳ کشتی ناوگان سایه طی نه ماه سال ۲۰۲۵ از پرچمهای جعلی استفاده کردهاند و ۱۱ میلیون تن نفت به ارزش ۴.۷ میلیارد یورو جابهجا کردهاند. این رقم از حدود ۱۵ فروند کشتی در دسامبر ۲۰۲۴ به حدود ۹۰ کشتی در سپتامبر ۲۰۲۵ افزایش یافت.
وقتی پاناما در آگوست ۲۰۲۵ پرونده ثبت نفتکشهای بالای ۱۵ سال را بست، اپراتورهای ناوگان سایه به پرچمهای کمنظارتتر روی آوردند. ثبت پرچم گامبیا به مقصدی برای آنها تبدیل شد؛ تا جایی که اداره دریایی گامبیا ۷۲ کشتی را به دلیل گواهیهای جعلی لغو ثبت کرد و تا دسامبر ۲۰۲۵ تعلیق ثبت جدید اعلام شد. مالاوی نیز پس از کشف ۲۴ کشتی تحریمشده که مدعی پرچم آن بودند، به IMO نامه نوشت؛ در حالی که اساساً ثبت دریایی معتبری نداشت. انتقال کشتی به کشتی همچنان ابزار اصلی پنهانسازی منشأ محموله است.
پیامدها برای صنعت دریایی
پیامدهای تحریم و توقیف کشتیها برای صنعت روشن است. هشدار آوریل ۲۰۲۵ OFAC مسئولیت تشخیص دور زدن تحریمها را به کل زنجیره خدمات دریایی گسترش داد. دیگر صرف تطبیق نام با فهرست تحریمها کافی نیست؛ بیمهگران، بانکها و اپراتورهای بندری باید غربالگری رفتاری انجام دهند.
در پایان باید گفت نهادهای تحریمکننده غربی ناگزیرند بهنوعی با واقعیت وجود ناوگان سایه کنار بیایند؛ زیرا برخی کشورها، علیرغم شعارهایی که پیرامون مقابله با ناوگان سایه سر میدهند، از پیش از این ناوگان سود بردهاند.
منابع: tradewindsnews – offshore-energy
بلاگ خبری مکران آریا دریا
