جایگاه جغرافیایی در منتهی الیه شرقی هرمزگان، بندر جاسک را به نقطه ای کم بدیل در معادلات توسعه ملی تبدیل کرده است، شهری که سال ها در حاشیه توجه قرار داشت، اما اکنون در کانون سیاست های کلان انرژی، ترانزیت و اقتصاد دریاپایه ایستاده است.
هم زمان با اجرای پروژه های بزرگ نفتی و زیرساختی در سواحل مکران، نام جاسک به عنوان یکی از گره های راهبردی اتصال ایران به آب های آزاد مطرح شده و چشم انداز تازه ای پیش روی جنوب شرق کشور گشوده است و این بندر امروز نه تنها واجد ظرفیت های گردشگری و طبیعی بکر است، بلکه در مدار تحولات ژئوپلیتیکی و اقتصادی، نقشی تعیین کننده یافته است.
جاسک در امتداد دریای عمان و خارج از تنگه هرمز قرار گرفته، موقعیتی که از منظر امنیت انرژی و تنوع بخشی به مسیرهای صادراتی اهمیت ویژه دارد، در سال های اخیر، با بهره برداری از پروژه انتقال نفت خام از «گوره» به جاسک و ایجاد پایانه های صادراتی در این بندر، بخشی از صادرات نفت کشور به خارج از تنگه هرمز منتقل شده است؛ اقدامی که از سوی مقامات انرژی به عنوان یک راهبرد ملی برای افزایش تاب آوری صادرات نفت معرفی شد، این تحول، جایگاه جاسک را از یک بندر محلی به یک پایانه راهبردی انرژی ارتقا داده است.
ریشه های تاریخی در ساحل مکران، هویتی فراتر از یک بندر
پیشینه سکونت در سواحل مکران به هزاران سال قبل بازمی گردد، آثار باستانی پراکنده در اطراف جاسک، گواه حضور تمدن های کهن در این ناحیه است، موقعیت ساحلی، این منطقه را در گذشته به گذرگاه دریانوردان و بازرگانان تبدیل کرده بود؛ جایی که فرهنگ ها و زبان ها در هم تنیده می شدند و هویتی چندلایه شکل می گرفت.
فرهنگ مردم جاسک همچنان پیوندی عمیق با دریا دارد، صیادی سنتی، قایق سازی محلی، موسیقی آیینی جنوب و پوشش بومی، بخشی از سرمایه فرهنگی این بندر محسوب می شود، آیین های مرتبط با دریا و معیشت دریایی، بازتابی از زیست جهان مردمانی است که قرن ها با امواج زیسته اند و همین هویت تاریخی، امروز می تواند پشتوانه توسعه گردشگری فرهنگی در منطقه باشد؛ گردشگری ای که نه تنها بر طبیعت، بلکه بر روایت های تاریخی و سبک زندگی بومی نیز تکیه دارد.
طبیعت بکر و ظرفیت های مغفول گردشگری
سواحل جاسک با چشم اندازهای صخره ای، آب های شفاف دریای عمان و سکوت کم نظیر، از معدود نوارهای ساحلی کشور به شمار می روند که هنوز از تراکم بالای ساخت وساز مصون مانده اند، وجود جنگل های حرا در برخی خورها و زیستگاه های دریایی، ظرفیت بالایی برای توسعه گردشگری مسئولانه و طبیعت محور فراهم کرده است.
پدیده های زمین شناختی همچون گل فشان ها و چشمه های آب گرم در اطراف جاسک نیز از جاذبه هایی هستند که قابلیت تبدیل شدن به مقاصد علمی و گردشگری را دارند، کارشناسان حوزه محیط زیست معتقدند توسعه گردشگری در این منطقه باید با رویکرد پایدار و مبتنی بر ارزیابی اثرات زیست محیطی انجام شود تا ضمن ایجاد اشتغال، از تخریب اکوسیستم های حساس جلوگیری شود.
ایجاد اقامتگاه های بوم گردی، آموزش جوامع محلی برای ارائه خدمات گردشگری و سامان دهی سواحل، می تواند درآمد مکملی برای خانوارهای بومی ایجاد کند و مانع مهاجرت نیروی کار شود، تجربه سایر مناطق ساحلی نشان داده که گردشگری پایدار، در صورت برنامه ریزی صحیح، قادر است به موتور محرک اقتصاد محلی بدل شود.
استاندار هرمزگان: بندرجاسک جایگاه ویژه ای در آینده کشور دارد
محمد آشوری تازیانی استاندار هرمزگان در نشست شورای اداری شهرستان جاسک در آذر ماه سال جاری گفت: جاسک جایگاه ویژه ای در آینده ژئوپلیتیکی کشور دارد و پروژه های کلان ملی و زیرساختی برای آن طراحی شده و باید سازوکارهای تسریع اجرای این پروژه ها فراهم شود.
استاندار هرمزگان با تاکید بر نقش راهبردی مکران اظهار کرد: توسعه این منطقه، اولویتی ملی است که با تاکید رهبر معظم انقلاب و پشتیبانی دولت چهاردهم سرعت گرفته است.
وی با اشاره به جایگاه ویژه مکران گفت: جاسک و منطقه پیرامونی آن نقطه ثقل توسعه دریامحور کشور است؛ پهنه ای که ظرفیت تمدنی ایران در آن نهفته است و امروز با تأکید مقام معظم رهبری و سیاست های قانون برنامه هفتم، توسعه آن وارد مرحله ای عملیاتی تر شده است.
استاندار هرمزگان تصریح کرد: در فصل دوازدهم برنامه هفتم توسعه، ۱۰ محور اساسی برای توسعه دریامحور مشخص شده و این چارچوب قانونی، پشتوانه حرکت شتابان دولت چهاردهم در مکران است.
آشوری تازیانی، یکی از اصول توسعه در استان را حکمرانی مطلوب مبتنی بر حضور سه ضلعی حاکمیت، مردم و نهادهای مدنی عنوان کرد و گفت: امروز تشکل های مردمی در آموزش وپرورش، ورزش و سلامت پای کار آمده اند و این همبستگی اجتماعی، ما را قادر می کند مسیر خدمت رسانی را کوتاه تر و سریع تر طی کنیم.
وی تاکید کرد: در گفتمان امام و رهبری، مسئولیت چیزی جز خدمت بی منت نیست و هر کس شأنی فراتر از خدمت برای خود قائل شود از مسیر گفتمانی انقلاب فاصله گرفته است.
استاندار هرمزگان با اشاره به ظرفیت های راهبردی جاسک گفت: این شهرستان به عنوان منتهی الیه شرق استان و همجوار با سیستان وبلوچستان و کرمان، جایگاه ویژه ای در آینده ژئوپلیتیکی کشور دارد، پروژه های کلان ملی و زیرساختی برای آن طراحی شده و باید سازوکارهای تسریع اجرای این پروژه ها فراهم شود.
وی با بیان اینکه خواسته ها و مطالبات مردم در قالب مصوبات سفر جمعی مدیران استان ثبت شده است، افزود: اجرای این مصوبات عهد ما با مردم است و پایش اقتصادی، عمرانی و سیاسی آن با جدیت دنبال خواهد شد.
آشوری تازیانی از همراهی امامان جمعه اهل سنت و شیعه، فرماندار، شوراها، دهیاران و مدیران شهرستان قدردانی کرد و گفت: فرودگاه شهرستان از ظرفیت های ارزشمند جاسک است که تنها نیازمند حمایت بیشتر استان برای ایفای نقش مؤثرتر در توسعه است.
جهش انرژی، انتقال نفت به دریای عمان
پروژه خط لوله گوره–جاسک، به عنوان یکی از مهم ترین طرح های صنعت نفت در سال های اخیر، نقش تعیین کننده ای در تغییر جایگاه این بندر داشته است، این خط لوله با هدف انتقال نفت خام از استان بوشهر به سواحل دریای عمان احداث شد تا امکان صادرات نفت بدون عبور از تنگه هرمز فراهم شود.
راه اندازی پایانه صادراتی نفت در جاسک، علاوه بر افزایش ظرفیت ذخیره سازی و صادرات، زمینه ساز شکل گیری زیرساخت های جدید صنعتی در منطقه شده است، احداث مخازن ذخیره نفت، اسکله های تخصصی و تأسیسات جانبی، اشتغال مستقیم و غیرمستقیم قابل توجهی ایجاد کرده و چشم انداز سرمایه گذاری در صنایع پایین دستی را تقویت کرده است.
از منظر ژئوپلیتیکی، این پروژه جایگاه ایران را در بازار انرژی تقویت کرده و تنوع مسیرهای صادراتی را افزایش داده است، تحلیلگران اقتصادی معتقدند تمرکز بر توسعه سواحل مکران، بخشی از راهبرد کلان کشور برای استفاده حداکثری از ظرفیت های دریاپایه است؛ راهبردی که می تواند توازن توسعه ای را از مرکز به پیرامون منتقل کند.
اقتصاد دریاپایه؛ پیوند شیلات، لجستیک و صنعت
اقتصاد جاسک تنها به نفت محدود نمی شود، شیلات و صیادی همچنان ستون اصلی معیشت بسیاری از خانوارهای محلی است، توسعه صنایع فرآوری آبزیان، ایجاد زنجیره سردخانه ای و بسته بندی استاندارد می تواند ارزش افزوده محصولات دریایی را افزایش دهد و سهم این بندر را در بازارهای صادراتی ارتقا دهد.
از سوی دیگر، توسعه زیرساخت های بندری و لجستیکی امکان تبدیل جاسک به یک گره ترانزیتی در کریدورهای منطقه ای را فراهم می کند، دسترسی مستقیم به اقیانوس هند و نزدیکی به مسیرهای کشتیرانی بین المللی، ظرفیت مهمی برای گسترش تجارت دریایی محسوب می شود و سرمایه گذاری در اسکله های چندمنظوره، خدمات تعمیرات دریایی و مراکز پشتیبانی لجستیک، می تواند این ظرفیت را بالفعل کند.
ایجاد شهرک های صنعتی وابسته به انرژی و صنایع دریایی نیز از جمله اقداماتی است که در اسناد توسعه ای سواحل مکران مورد تأکید قرار گرفته است، تحقق این اهداف مستلزم تقویت زیرساخت های حمل ونقل زمینی، تأمین آب و برق پایدار و توسعه شبکه های ارتباطی است.
با وجود ظرفیت های گسترده، توسعه شتاب زده بدون ملاحظات اجتماعی و زیست محیطی می تواند پیامدهای ناخواسته ای داشته باشد، کمبود زیرساخت های شهری، محدودیت منابع آب شیرین و نیاز به ارتقای خدمات درمانی و آموزشی، از جمله چالش هایی است که باید هم زمان با توسعه صنعتی مورد توجه قرار گیرد.
کارشناسان برنامه ریزی شهری تأکید دارند که تدوین طرح جامع توسعه جاسک باید مبتنی بر اصول توسعه پایدار باشد؛ به گونه ای که میان رشد اقتصادی، عدالت اجتماعی و حفاظت از محیط زیست توازن برقرار شود و مشارکت جامعه محلی در فرآیند تصمیم گیری و بهره مندی عادلانه از منافع پروژه های بزرگ، شرط اصلی موفقیت این مسیر است.
یکی از الزامات تحقق چشم انداز اقتصادی جاسک، سرمایه گذاری در آموزش و توانمندسازی نیروی انسانی بومی است، ایجاد مراکز فنی و حرفه ای تخصصی در حوزه صنایع دریایی، نفت و گاز و گردشگری می تواند زمینه اشتغال پایدار جوانان منطقه را فراهم کند.
تجربه مناطق صنعتی نشان داده که بدون ارتقای مهارت های محلی، فرصت های شغلی به نیروهای غیربومی واگذار می شود و شکاف اجتماعی افزایش می یابد، بنابراین هم زمان با توسعه زیرساخت ها، باید بر آموزش و کارآفرینی محلی تمرکز شود.
جاسک اکنون در نقطه عطفی تاریخی قرار گرفته است، از یک سو، میراث فرهنگی و طبیعت بکر آن می تواند پایه گذار گردشگری پایدار باشد و از سوی دیگر، پروژه های انرژی و بندری آن را به یکی از بازیگران مهم اقتصاد ملی بدل کرده است.
چشم انداز آینده این بندر، وابسته به تحقق توسعه متوازن و برنامه محور است؛ توسعه ای که در آن صنعت نفت، شیلات، گردشگری و لجستیک به صورت مکمل عمل کنند و منافع آن به جامعه محلی بازگردد، اگر این مسیر با نگاه بلندمدت دنبال شود، جاسک می تواند به الگویی از پیوند هویت بومی با اقتصاد مدرن تبدیل شود؛ الگویی که نشان می دهد سواحل مکران نه حاشیه، بلکه یکی از محورهای اصلی رشد آینده ایران هستند.
جاسک امروز دیگر صرفاً نام یک بندر جنوبی نیست؛ نشانه تغییر رویکرد به جنوب شرق کشور و تمرکز بر ظرفیت های دریاپایه است. آینده این شهر، در گرو تصمیم هایی است که امروز درباره نحوه بهره برداری از منابع، حفظ محیط زیست و توانمندسازی مردم آن گرفته می شود، اگر این تصمیم ها هوشمندانه و مبتنی بر دانش باشد، ساحل آرام جاسک می تواند به یکی از پرتحرک ترین کانون های توسعه اقتصادی کشور بدل شود؛ جایی که تاریخ، طبیعت و صنعت در کنار هم آینده ای تازه می سازند.
بلاگ خبری مکران آریا دریا
