جزیره هرمز با خاک های رنگارنگ و چشماندازهای بیبدیلش سال هاست یکی از نمادهای طبیعی خلیج فارس به شمار می رود؛ اما در پس این زیبایی، چالش هایی مانند تخریب محیط زیست، نبود زیرساختهای پایدار و فشار گردشگری، آینده این جزیره را با تهدید رو بهرو کرده است. در همین میان، گروهی از فعالان نوآوری اجتماعی تلاش دارند مسیر تازه ای برای حفاظت و توسعه هرمز ترسیم کنند؛ مسیری که بر مشارکت مردم، اقتصاد دریا محور و توسعه پایدار استوار است.
تین نیوز |
استارتاپ «جامُش»، با نگاهی مبتنی بر نوآوری اجتماعی و مشارکت مردم محلی، پروژه ای را طراحی کرده که هدف آن تبدیل جزیره هرمز به نخستین «جزیره سبز» ایران است. طرحی که تنها به حفاظت محیط زیست محدود نمی شود و تلاش دارد با ایجاد زیرساخت های بازیافت، توسعه گردشگری پایدار و آموزش جامعه محلی، مدلی تازه از اقتصاد مردم محور در جنوب کشور شکل دهد.
به گزارش تین نیوز، امیرارسلان عامری، بنیان گذار و مدیرعامل استارتاپ «جامُش»، در گفت وگو با تین نیوز از ایده شکل گیری جامش، چالش های محیط زیستی هرمز، نقش صنایع در مسئولیت اجتماعی و مسیری که می تواند این جزیره را به الگویی ملی در توسعه پایدار تبدیل کند، سخن می گوید. روایتی درباره احیای جزیره هرمز، نجات محیط زیست خلیج فارس و خلق اقتصاد مردم محور از مسیر نوآوری اجتماعی.
«جامُش» ؛ مجموعه ای که نامش الهام گرفته از جارو برگ درخت نخل است و فلسفه اش پاک کردن و ساختن دوباره از ریشه های طبیعت و فرهنگ بومی جنوب ایران.
عامری در گفتگو با تین نیوز از پروژه ای سخن گفت که جسورانه تعریف شده است: تبدیل جزیره هرمز به نخستین جزیره سبز ایران. این هدف صرفا یک شعار محیط زیستی نیست، بلکه یک مدل توسعه پایدار چندوجهی است که قرار است از دل چالش های عمیق فعلی هرمز برآید.
او می گوید: «هرمز را به ما بدهید، همان بدترین وضعیت را، و ما از آن نقطه جزیره ای خواهیم ساخت که الگوی ملی و حتی جهانی در توسعه پایدار باشد».
این پروژه عظیم، که ریشه در درک عمیق از معضالت بوم شناختی و اقتصادی منطقه دارد، بر اساس یک نقشه راه دقیق سه بخشی تعریف شده است: زیرساختهای بازیافت و محیط زیست:تمرکز بر ساماندهی پسماند، به ویژه پلاستیک و زباله های صنعتی که تهدیدی جدی برای اکوسیستم دریایی و ساحلی خلیج فارس هستند. هدف، ایجاد سیستم های حلقه بسته برای مدیریت پسماند است.
گردشگری پایدار: توسعه مدلهایی از گردشگری که احترام کامل به طبیعت و فرهنگ محلی را سرلوحه قرار دهند و درآمد مستقیمی برای جوامع محلی ایجاد کنند، به جای آنکه منابع را از جزیره خارج سازند. آموزش و آگاهی بخشی مردمی:سرمایه گذاری بر نیروی انسانی و تغییر نگرشها.
عامری معتقد است بدون تغییر تفکر، هر زیرساخت فیزیکی محکوم به شکست است. مهمتر از همه، اتصال این اجزا به اقتصاد دریا محورکشور است. اگر اقتصاد دریامحور بدون حفاظت از جزایر و زیست بوم های ساحلی تعریف شود، خود به بحران تازه ای تبدیل خواهد شد. حفظ ارزش های طبیعی باید پیش شرط هرگونه بهره برداری اقتصادی در حوزه دریا باشد.
از نوآوری اجتماعی تا خلق ارزش مشترک
در نگاه عامری، «نوآوری اجتماعی ابزار استراتژیک توسعه پایدار» است. این رویکرد، جامُش را از یک شرکت خدماتی معمولی متمایز میسازد و آن را به یک کاتالیزور تغییر اجتماعی تبدیل می کند.
او توضیح می دهد: «اکثر پروژه هایی که امروز اجرا می شوند چون مردم در آن نقش ندارند، عمر کوتاهی دارند. شرط پایداری هر طرح، درگیرکردن اجتماع محلی از ابتدای مسیر است.» این امر مستلزم انتقال مالکیت فکری و عملی طرحها به ساکنان محلی است تا حس مسئولیت پذیری درونی شود. ما با آموزش، حساسیت و دغدغه می سازیم؛ اگر مسئول یا مدیر دغدغه زیست محیطی نداشته باشد، هیچ نامهای اثر ندارد. پس باید تفکر را تزریق کرد.»
به باور او، هر پروژهای زمانی پایدار می ماند که میان مردم، کسبوکارها، برندها، سرمایه گذاران و نهادهای دولتی«خلق ارزش مشترک»یعنی اتفاق بیفتد.
همکاری صنایع و استارتاپ ها در مسئولیت اجتماعی
عامری با اشاره به ظرفیت قانونی صنایع بزرگ کشور در هزینه کردسه درصد درآمد سالانه برای مسئولیت اجتماعی (CSR)، از یک فرصت بزرگ اما هدررفته سخن می گوید: «اکثر شرکتها این مبلغ را در ورزش یا مدرسه سازی خرج می کنند، اما در محیط زیست فقط چند درخت می کارند یا ساحل پاک می کنند، آن هم نمایشی.» این فعالیتها اغلب فاقد اثر بلندمدت هستند. او مسیری تازه تر و هدفمندتر پیشنهاد کرده است: حمایت هدفمند صنعتی از دانش بنیان ها و استارتاپ های محلی مانند جامُش، که مستقیما به حل مسائل زیست محیطی و اشتغال محلی می پردازند.
این فرمول جدید حتی به برندینگ شرکتها کمک می کند، زیرا برند در کنار مردم و حل مشکلات واقعی معنا پیدا می کند، نه در تقابل یا در اقدامی منفعلانه. شرکتها می توانند با سرمایه گذاری بر زیرساخت های بازیافت در هرمز، به جای صرف هزینه برای تبلیغات گران قیمت، اثری ماندگار بر جای بگذارند و این اثر را به عنوان بخشی از هویت سازمانی خود معرفی کنند.
نگاه ملی به حفاظت از جزایر ایران
عامری در ادامه گفتگو تأکید می کند که بحران نابودی جزایر ایران واقعی و عمیق است و این نگرانی فراتر از مرزهای سیاسی است. او می گوید: «ما نگران جزایر سه گانه هستیم، اما در خود کشور، بسیاری از جزایر در حال از بین رفتناند. در هرمزگان ۱۳ جزیره داریم که همه شان با مشکل گردشگری، بازیافت و اشتغال دست وپنجه نرم می کنند.»
هشدار او این است که اگر اقتصاد دریا محور بر پایه نوآوری اجتماعی و حفاظت اصولی بنا نشود، آینده ای تاریک در انتظار جنوب کشور است. «ده سال دیگر همان بحرانهایی را که امروز در شمال از شیرابه زباله و آلودگی هوا می بینیم، در جنوب هم خواهیم داشت.» برای همین، «نوآوری اجتماعی» در طرح جامُش، ستون اصلی آگاهی بخشی و مسئولیت جمعی است. عامری اضافه می کند: «ما باید مردم را دغدغه مند کنیم تا پروژه زنده بماند؛ چون هیچ توسعه ای بدون امید و مشارکت اجتماعی، دوام نمی آورد.»
از جاده تا حمل ونقل برقی؛ تعریف زیرساخت سبز
یکی از چالش های اساسی در پروژه های توسعه پایدار، مقاومت در برابر تغییرات زیرساختی است. عامری در تعریف زیرساخت سبز، اولویت را به جنبه انسانی می دهد: «زیرساخت سبز فقط ماشین آلات نیست، اول باید تفکرش را در جامعه تزریق کنیم. وقتی جامعه محلی و مدیران بدانند هدف از روشنایی جاده، نوع آسفالت یا حمل ونقل برقی چیست، پذیرش شکل می گیرد و پایداری تضمین می شود.»
او باور دارد که هر تغییر فنی، مانند جایگزینی خودروهای دیزلی قدیمی با وسایل نقلیه الکتریکی در جزیره، باید از دل گفتگوی اجتماعی عبور کند و مردم لمس کنند که آن تصمیم، بهبود زندگی و آینده آنها را هدف گرفته است. این پذیرش باعث می شود که نگهداری از زیرساخت ها تبدیل به وظیفه محلی شود، نه صرفا ً وظیفه دولتی.
جزیره هرمز، میراث تاریخی و امید نسل جوان
عامری در بخشی از گفتگو به ارزش تاریخی جزیره هرمز اشاره می کند و میگوید: «هرمز به تنهایی می تواند اعتبار خلیج فارس را نمایندگی کند.» این جزیره با رنگ های منحصربه فرد و تاریخ تجارت خود، پتانسیل تبدیل شدن به یک برند جهانی را دارد.
او یادآور می شود که کارشناسان یونسکو در ارزیابی ژئوپارک هرمز حضور یافته و مشکلاتی را از دل مردم استخراج کرده اند تا پیش نیازهای ثبت جهانی فراهم شود. این تلاش برای ثبت جهانی، خود انگیزه ای مضاعف برای حفظ محیط زیست است.
به باور عامری، انگیزه و انرژی تیم های نوآوری اجتماعی در این جزیره می تواند الگویی جهانی از پیوند امید و توسعه باشد؛ حتی با وجود محدودیتهای مالی، بازخورد مثبت مردم ارزشمندتر از هر سود اقتصادی کوتاهمدت است. این انرژی، موتور محرکه تیم های محلی است که می خواهند این جزیره را برای آیندگان حفظ کنند.
عامری بر این باور است که «اگر می خواهیم جزایرمان برای همیشه مال ما بمانند، باید از آنها حفاظت کنیم. و حفاظت واقعی فقط از مسیر نوآوری اجتماعی و مشارکت مردم ممکن است. ما ایمان داریم که جزیره هرمز دوباره سبز خواهد شد.»
آنچه عامری از آن سخن می گوید، صرفاً یک پروژه محیط زیستی نیست، بلکه تلاشی برای تعریف مدلی تازه از توسعه در جزایر ایران است؛ مدلی که در آن حفاظت از طبیعت، مشارکت مردم محلی، نوآوری اجتماعی و مسئولیت پذیری صنایع در کنار یکدیگر قرار می گیرند. به باور او، آینده اقتصاد دریا محور بدون توجه به حفظ زیست بوم های ساحلی و جزیره ای پایدار نخواهد بود. طرح «نخستین جزیره سبز ایران» در هرمز، اگرچه در آغاز راه است، اما می تواند الگویی باشد برای اینکه چگونه امید، خلاقیت و مشارکت اجتماعی می تواند مسیر تازه ای برای حفاظت از میراث طبیعی کشور بگشاید.
بلاگ خبری مکران آریا دریا
