توسعه دریامحور به عنوان یکی از مهم ترین زیربخش های توسعه ایران، بدون بنادر مدرن و مجهز فناوری های روز میسر نخواهد شد اما توسعه مبتنی بر ظرفیت های دریایی تنها با مدرنیزاسیون بنادر کشور محقق نمی شود.
تین نیوز |
توسعه دریامحور سال هاست به عنوان یکی از ارکان سیاست گذاری اقتصادی ایران مطرح می شود اما آیا این مفهوم با ساخت اسکله های بزرگ تر و خرید تجهیزات مدرن بندری محقق می شود؟ تجربه بنادر موفق منطقه نشان می دهد که توسعه واقعی بندر، بیش از آنکه یک پروژه عمرانی باشد یک انتخاب راهبردی در قلب زنجیره های تأمین و تجارت جهانی است و بدون توجه به این مهم، توسعه دریامحور از شعار فراتر نمی رود.
توسعه دریامحور و استفاده از بندر به عنوان مولفه تصمیم سازی های تجاری
در بیشتر محتواهای منتشر شده در رسانه ها حتی رسانه های تخصصی حوزه دریایی، توسعه بندر اغلب با معیارهای زیرساختی مانند فناوری های نوین بارگیری و تخلیه، عمق آبخور، طول اسکله یا تعداد جرثقیل ها سنجیده می شود. این در حالی است که در چارچوب های کارشناسی توسعه دریامحور، این شاخص ها تنها ابزارهایی برای کارکرد بندر به شمار می روند. طبق یک اصل ساده اقتصادی بندر توسعه یافته بندری است که بهتر کار می کند و نه بندری که تجهیزات مدرنی دارد یا صرفا بزرگ تر است. بندری که بهتر کار می کند را نیز می توان به سادگی بندری دانست که کالا در آن متوقف نمی شود، بلکه با حداقل زمان و هزینه وارد و خارج می شود و بندر به بخشی فعال از تصمیم صاحبان کالا تبدیل می گردد.
با مروری به عملکرد بنادر در منطقه خاورمیانه، می توان دریافت که در بنادر پیشرو منطقه، رشد بندر به معنای افزایش توان حل مسئله تجارت است. این بنادر به گونه ای طراحی شده اند که حذف آنها از یک مسیر لجستیکی، کل زنجیره را دچار اختلال می کند. چنین جایگاهی تنها زمانی به دست می آید که بندر در طراحی مسیرهای حمل، قراردادهای تجاری و حتی برنامه ریزی تولید و توزیع نقش داشته باشد. توسعه دریامحور دقیقا در همین نقطه معنا پیدا می کند. به این معنی که بندر از یک محل عملیات فیزیکی به یکی از مراکز مهم و کلیدی برای تصمیم سازی زنجیره تامین تبدیل می شود.
ایجاد اکوسیستم بندری شرط تحقق توسعه دریامحور است
یکی از ارکان کلیدی توسعه دریامحور، وجود اکوسیستم فعال در پس کرانه بندر است. بندری که به منطقه آزاد، مراکز لجستیکی، انبارداری پیشرفته، واحدهای تولیدی و قابلیت ری اکسپورت متصل نباشد حتی با مدرن ترین تجهیزات نیز نقشی حاشیه ای خواهد داشت. تجربه بنادر موفق نشان می دهد که ارزش واقعی بندر نه در اسکله، بلکه در شبکه ای است که پشت آن شکل می گیرد.
این اکوسیستم زمانی مؤثر است که تصمیم گیری در آن متمرکز، سریع و قابل پیش بینی باشد. دیجیتال سازی واقعی به بندر اجازه می دهد زمان، هزینه و ریسک را برای صاحبان کالا مدیریت کند. در چنین شرایطی، بازار به بندر اعتماد می کند و این اعتماد خود به تنهایی سرمایه، حجم بار و موقعیت منطقه ای را به همراه می آورد. توسعه دریامحور بدون این اعتماد، صرفا به توسعه فیزیکی محدود می ماند و از خلق مزیت پایدار بازمی ماند.
جای خالی بنادر ایران در زنجیره های تأمین منطقه ای و بین المللی
معیار واقعی موفقیت در توسعه دریامحور پاسخ به یک سؤال مهم و تعیین کننده است. این سوال که اگر این بندر وجود نداشته باشد، آیا زنجیره های تأمین ملی، منطقه ای یا جهانی دچار نقصان می شوند؟ اگر پاسخ منفی باشد، بندر هرچقدر هم مدرن و مجهز باشد، به دلیل آن که نقش غیر قابل جایگزینی در زنجیره تامین ایفا نمی کند، حیاتی نیست. بنادر موفق منطقه به این جایگاه رسیده اند که تصمیم مسیر حمل ونقل بدون در نظر گرفتن آنها ناقص تلقی می شود.
به بیان دیگر، دلیل این حذف ناپذیری یک بندر نه صرفاً عمق آب یا تجهیزات، بلکه نقش بندر در سیاست های تجاری، ترانزیتی و حتی دیپلماسی لجستیکی است. بنادری که در توسعه دریامحور نقش مهمی دارند این نفش را در اختیار مؤثر در تعرفه، نقش در زمان بندی زنجیره، توان ارائه تضمین و مهم تر از همه، قدرت مدیریت ریسک های سیاسی و تجاری دارند و به همین دلیل، صاحبان کالا بندر را شریک زنجیره می بینند.
با این توضیحات می توان دریافت که چالش اصلی بنادر ایران این است که هنوز به عنوان ابزار سیاست تجاری تعریف نشده اند و نقشی در زنجیره های تامین منطقه ای و بین المللی ندارند. بندر در استراتژی ملی تجارت داخلی نیز جایگاه روشنی ندارد و در کریدورهای رسمی نقش تعیین کننده ایفا نمی کند. در نهایت، مدرنیزاسیون بنادر زمانی پازل توسعه دریامحور را کامل می کند که بندر مالک نقش مشخص در زنجیره های تأمین باشد و این نقش در سیاست های تجاری و خارجی کشور تثبیت شود. تا زمانی که بندر به عنوان شریک تجارت دیده نشود و حذف آن برای زنجیره ها بی هزینه باشد، توسعه دریامحور از سطح پروژه های عمرانی فراتر نخواهد رفت و فرصت های ژئولجستیکی کشور بلااستفاده باقی می ماند.
انتهای پیام
بلاگ خبری مکران آریا دریا
